Thơ
Quý độc giả thân mến!
Tháng 2 năm 2008, chưa đầy ba năm sau khi thành lập (2005), Nhã Nam đã ấn hành tác phẩm Trần Dần - Thơ. Ở thời điểm đó, Trần Dần (1926-1997) và những trước tác phẩm của ông vẫn còn khá “bí ẩn” dù một số tác phẩm đơn lẻ của ông đã được xuất bản vào đầu thập niên 1990 và các câu chuyện gần như huyền thoại về ông vẫn được kể đây đó. Những gì thực sự là Trần Dần, những bản thảo, tác phẩm sáng giá nhất của Trần Dần vẫn chưa được công bố, và do đó, phần nhiều độc giả vẫn chỉ biết đến ông với danh xưng thi sĩ đúng nghĩa nhất của từ này. Trần Dần – Thơ, vì thế, như một tuyển chọn bước đầu nhằm cung cấp cho độc giả cơ hội đọc thơ Trần Dần, từ đó, có thể cảm nhận, đánh giá thơ ông một cách khách quan, kỹ lưỡng hơn. Dĩ nhiên, thơ Trần Dần và thành tựu cách tân thơ của ông không dễ dàng nhận định, tổng kết trong dăm câu ba điều vội vàng.
Trần Dần – Thơ lựa chọn, sắp xếp các tác phẩm theo hành trình sáng tác của Trần Dần, bắt đầu mốc năm 1955, trải qua những năm 1960 – 1970, rồi dừng lại cuối thập niên 1980. Tập thơ cũng chọn in “Dạ Đài, tuyên ngôn tượng trưng” và hai bài thơ đầu tay, nghĩa là thời điểm Trần Dần bước vào thi đàn, 19 tuổi, lập nhóm thơ tượng trưng cùng Trần Mai Châu, Đinh Hùng, Vũ Hoàng Địch, Vũ Hoàng Chương. Theo trục thời gian trong Trần Dần – Thơ, độc giả có thể nhìn thấy những bước đường tìm tòi, thử nghiệm viết, sự quyết liệt từ chối cái cũ, cái quen thuộc, nỗ lực phá vỡ các khuôn mẫu, làm mới chính mình của Trần Dần. Từ thơ tượng trưng đến kiểu thơ bậc thang, từ biến tấu âm và biến tấu chữ như một thực hành nghệ thuật ý niệm, từ lời đến không lời, từ thơ-bè đến thơ mini,… Trần Dần chưa bao giờ ngơi nghỉ ý tưởng, không ngừng tìm kiếm và phát hiện các chân trời của sáng tạo thơ. Trần Dần tự thu hẹp mình, đẩy công cuộc làm thơ vào các thử thách khó khăn nhất và đồng thời cũng tự mở rộng tối đa nhất, tự do nhất các khả năng biểu đạt, tồn tại của thơ. Trần Dần dường như không xác quyết mục tiêu cuối cùng, một đích đến lý tưởng duy nhất, ngoại trừ, luôn luôn định hình mình là một cá nhân, một tâm thế đơn độc nhất, một kẻ tiên ngoại cuộc tiên phong nhất, một “ngôi sao lủi thủi góc trời” trong bối cảnh văn hóa, văn học không cho ai cơ hội được trở thành như thế.
Trần Dần – Thơ đã và có thể sẽ hiện hữu như “mưa rơi không cần phiên dịch.” Nhiều nhà nghiên cứu, phê bình từng cố gắng hiểu, diễn giải thơ Trần Dần, nhưng không ít độc giả cũng khôn ngoan lựa chọn cách thưởng thức, ghi nhớ một số câu thơ Trần Dần như viết ra cho họ. Bởi trong chúng, dù bí ẩn, mơ hồ hay triết luận, siêu hình, đều có những cảm xúc thảng thốt, day dứt, chất vấn, “Ai khuấy động những hải dương buồn?/những chân trời biển đắng?”, đều óng ánh niềm vui sống, và như tất cả mọi kiếp sống đều thấu lẽ hữu hạn, đều có một băn khoăn nhói lòng: “Tôi còn qua mấy ga nữa?/đến tuyến chuyển tàu/Ga cuối gọi - Bên kia”. Những câu thơ “không cần phiên dịch” của Trần Dần như thể dành cho tất cả, không quá bí hiểm, không tuyệt đối xa lạ, vì ai rồi cũng đặt chân trên tuyến tàu ga cuối.
