Bình Luận Khoa Học - Bộ Luật Tố Tụng Hình Sự Năm 2025 (Sửa Đổi, Bổ Sung Năm 2021, 2024, 2025)
Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 được Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 10 thông qua ngày 27/11/2015, có hiệu lực từ ngày 01/01/2018. So với Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 gồm 510 điều, được bố cục thành 9 phần, 36 chương, trong đó, bổ sung mới 176 điều, sửa đổi 317 điều, giữ nguyên 17 điều, bãi bỏ 26 điều. Đây là Bộ luật quan trọng liên quan trực tiếp đến công cuộc đấu tranh chống tội phạm, đến các quyền cơ bản nhất của con người, của công dân, do đó yêu cầu đặt ra được quán triệt trong suốt quá trình soạn thảo là phải thể chế hóa đầy đủ, sâu sắc chủ trương cải cách tư pháp của Đảng, Hiến pháp năm 2013, phải thực sự công tâm, khách quan, vì cuộc sống bình yên của nhân dân, vì những giá trị văn minh, tiến bộ của nền tư pháp. Có thể nói, việc ban hành Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 là một bước phát triển mới cao hơn về tư tưởng và kỹ thuật lập pháp trong lĩnh vực tố tụng hình sự ở nước ta.
Trên cơ sở tổng kết quá trình thi hành Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 được xây dựng đã thể hiện tính khoa học, tiến bộ và khả thi cao; là công cụ pháp lý sắc bén để đấu tranh hữu hiệu với mọi tội phạm, tháo gỡ những vướng mắc, bất cập trong thực tiễn; tăng cường trách nhiệm của các cơ quan tố tụng trong việc tôn trọng, bảo vệ, bảo đảm quyền con người, quyền công dân đã được hiến định.
Tuy nhiên, trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh cải cách tư pháp và xây dựng nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, thực tiễn luôn vận động và đặt ra những yêu cầu mới. Qua một thời gian thi hành, ngày 12/11/2021, tại kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XV đã ban hành Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Bộ luật Tố tụng hình sự nhằm bảo đảm thực hiện các cam kết trong Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (sau đây gọi tắt là CPTPP) của Việt Nam và để giải quyết những vấn đề cấp bách phát sinh trong thực tiễn do thiên tai, dịch bệnh gây ra. Những quy định mới được sửa đổi, bổ sung của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 bắt đầu có hiệu lực từ ngày 01/12/2021. Năm 2024, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 tiếp tục sửa đổi, bổ sung bởi Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2024 và Luật Tư pháp người chưa thành niên năm 2024.
Đến năm 2025, trên cơ sở những thay đổi toàn diện về hệ thống phân cấp tổ chức chính quyền nói chung và tổ chức bộ máy các cơ quan tư pháp nói riêng; cùng các vướng mắc, bất cập mới phát sinh trong các quy định, gây khó khăn cho các cơ quan tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng đã một lần nữa đặt ra những yêu cầu mới về sửa đổi Bộ luật Tố tụng hình sự. Cụ thể, những sửa đổi lần này tập trung vào việc hoàn thiện cơ sở pháp lý để bảo đảm phù hợp với tên gọi, thẩm quyền, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng hình sự theo phương án sắp xếp, tinh gọn bộ máy đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt; bảo đảm giải quyết kịp thời một số vấn đề cấp bách phát sinh từ thực tiễn phát sinh liên quan đến thi hành án tử hình, thủ tục điều tra, truy tố vắng mặt.
Để Bộ luật Tố tụng hình sự đi vào cuộc sống, cần thiết phải tuyên truyền, giáo dục, phổ biến rộng rãi các quy định của Bộ luật này; cung cấp tài liệu tham khảo cho các Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán nói riêng và cán bộ làm việc tại các cơ quan bảo vệ pháp luật nói chung; đồng thời phục vụ trực tiếp cho những người tham gia tố tụng và mọi công dân có nhu cầu nghiên cứu, tìm hiểu để bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
